Od nowego roku obowiązują nowe zasady polskiej ortografii, których celem jest uproszczenie i uporządkowanie dotychczasowych reguł oraz zwiększenie przejrzystości tekstów.
Zmiany obejmują m.in. sposób zapisu nazw mieszkańców miejscowości, pisownię partykuły „nie” z przymiotnikami, przysłówkami odprzymiotnikowymi oraz wyrażeniami typu „pół”, „niby”, „quasi”, a także wybrane kwestie związane z zapisem nazw własnych.
Nowe zasady mają nie tylko ułatwić naukę ortografii uczniom i osobom uczącym się języka polskiego, lecz także uporządkować praktykę pisarską w mediach, edukacji i codziennej komunikacji.
Najważniejsze zmiany w ortografii od 2026 roku:
1. Wielka litera w nazwach mieszkańców miejscowości
Nazwy osób mieszkających w danym miejscu będą od 2026 roku pisane wielką literą. Oznacza to odejście od dotychczasowego zwyczaju zapisu małą literą. Przykładowe poprawne formy:
- Warszawiak
- Mokotowianin
- Ochocianka
- Nowohucianin
- Łęczycanin
- Chochołdowianin
Zmiana ta porządkuje status nazw mieszkańców jako nazw własnych i ma przyczynić się do większej konsekwencji w zapisie.
2. „Nie” z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi – zawsze łącznie
Od 2026 roku wchodzi w życie zasada, zgodnie z którą partykułę „nie” z:
- przymiotnikami,
- przysłówkami odprzymiotnikowymi
piszemy zawsze łącznie, niezależnie od dotychczasowych wyjątków i rozróżnień stylistycznych.
Przykłady poprawnego zapisu:
- nielepszy
- niedaleko
- niepalący
- nieumyty
Celem tej zmiany jest uproszczenie jednej z najbardziej problematycznych dla uczniów i użytkowników języka reguł pisowni.
3. „Pół”, „niby”, „quasi” – pisownia łączna
Nowe zasady wprowadzają ujednolicenie pisowni wyrażeń z członami:
- „pół”,
- „niby”,
- „quasi”.
Wskazana jest pisownia łączna, np.:
- półżartem, półserio
- nibyartysta, nibygotyk
- quasiopeikun, quasianauka
Dodatkowo, z członami mini, super, eko, wege dopuszczalne będą zarówno formy łączne, jak i rozdzielne, co odzwierciedla żywą praktykę językową i elastyczność w zapisie nowych połączeń wyrazowych.
4. „By” pisane rozdzielnie ze spójnikami
W odniesieniu do cząstek typu:
- -bym,
- -byś,
- -by,
wprowadzona zostaje zasada ich rozdzielnego zapisu ze spójnikami. Przykład poprawnego zapisu:
- „Zastanawiam się, czy by nie pójść.”
Rozwiązanie to ma na celu zwiększenie przejrzystości tekstu i ujednolicenie praktyki, która w mowie i piśmie była dotychczas niekonsekwentna.
5. Nowe zasady zapisu wybranych nazw własnych i topograficznych
Zmiany obejmują również doprecyzowanie zasad zapisu nazw własnych, w tym nazw miejsc, obiektów i przestrzeni publicznych. Wśród podanych przykładów znajdują się m.in.:
- Ford – jako nazwa modelu samochodu, pisana wielką literą,
- Aleja Róż,
- Plac Zabaw dla Dzieci,
- Park Kościuszki.
Nowe reguły zmierzają do ujednolicenia form zapisu w przestrzeni publicznej, dokumentach, materiałach edukacyjnych oraz komunikacji medialnej.
Nowa reforma ortografii ma przede wszystkim:
- zwiększyć językową płynność,
- zwiększyć przejrzystość tekstów,
- ułatwić stosowanie języka w edukacji i codziennej komunikacji.
Zmiany zostały pomyślane tak, aby ograniczyć liczbę wyjątków, uprościć naukę pisowni w szkołach oraz umożliwić spójne stosowanie reguł przez autorów, redaktorów, nauczycieli i wszystkich użytkowników języka.
Opr. Waldemar Roszczuk (CP), Roksana Szczygieł (Dyrektor na Topie)*
