Pomoc społeczna dla byłych osadzonych pod lupą Najwyższej Izby Kontroli

Osoby opuszczające zakłady karne i areszty śledcze mogą ze strony ośrodków pomocy społecznej liczyć jedynie na pomoc doraźną. Brakuje pomocy długofalowej i kompleksowej, która pozwoliłaby tym osobom na ponowną adaptację w społeczeństwie - wynika z raportu Najwyższej Izby Kontroli.

Pomoc osobom mającym trudności adaptacyjne po zwolnieniu z zakładu karnego to zadanie własne gminy o charakterze obowiązkowym. Wśród beneficjentów pomocy społecznej byli więźniowie stanowią grupę specyficzną poprzez swoje trudności w readaptacji społecznej, przede wszystkim z racji obciążenia przeszłością i często dłuższą izolacją. Wsparcie skierowane do nich musi więc być wielokierunkowe i trwałe. Inaczej rośnie ryzyko powrotu tych osób na drogę przestępczą.

Praca socjalna na rzecz byłych osadzonych, ludzi często nieprzystosowanych i niezmotywowanych, jest szczególnie obciążająca emocjonalnie dla pracowników socjalnych i jej właściwe wykonywanie wymaga wiedzy z wielu dziedzin i szczególnej wrażliwości. Niestety tylko w jednym ze skontrolowanych ośrodków pomocy społecznej (OPS) pracownicy przechodzili szkolenie specjalistyczne.

Powrót do przestępstwa wynika najczęściej z problemów ze znalezieniem pracy, złych warunków lokalowych i materialnych oraz wykluczającego społecznie ostracyzmu. Stąd niezbędność pomocy postpenitencjarnej i konieczność zacieśnienia współpracy ośrodków pomocy społecznej z innymi instytucjami działającymi w tym zakresie.

Każdy z tych podmiotów działa niezależnie i w granicach swoich kompetencji, a udzielana przez nie pomoc często się pokrywa. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje specjalnych świadczeń dla osób opuszczających zakład karny, wszelka pomoc odbywa się na zasadach ogólnych.

Z kontroli wynika, że w planowaniu pomocy najczęściej koncentrowano się na doraźnej pomocy materialnej, więc tylko znikomy odsetek byłych osadzonych korzystał z poradnictwa specjalistycznego (pomoc psychologiczna objęła w skontrolowanych jednostkach 3 proc. z nich, poradnictwo rodzinne 2,3 proc., prawne 1,1 proc. zaś kontrakty socjalne, zapewniające kompleksowe i długoterminowe wsparcie, tylko 7 proc. byłych osadzonych). Ze wsparcia ośrodków pomocy społecznej korzysta około 17 proc. osób zwalnianych z jednostek penitencjarnych.

OPS rzadko planują pomoc kompleksową i wielokierunkową, w tym specjalistyczną, wyjąwszy plany wobec osób, które podpisały kontrakty socjalne. W opinii NIK nieokreślanie w opracowanych planach pomocy celów, zarówno głównego jak i szczegółowych, wskaźników ich realizacji oraz skonkretyzowanych działań może utrudniać, a nawet uniemożliwiać mobilizowanie podopiecznych do podejmowania wysiłków na rzecz zmiany statusu. Nierzadko osoba zwolniona po uzyskaniu jednorazowego wsparcia finansowego czy rzeczowego nie kontaktuje się więcej z OPS. Ok. 40 proc. z nich ze wsparcia korzystało tylko jeden raz. Jednorazowe korzystanie ze wsparcia uniemożliwia gruntowną pomoc.

Lepszą wiedzę o problemach i potrzebach podopiecznego może zapewnić długotrwała pomoc. Jednak zdaniem NIK w takich wypadkach powinna nastąpić ewaluacja planu pomocy i jeśli założony cel nie został osiągnięty - zmiana form i sposobów pomocy.

Bardzo rzadka jest pomoc psychologiczna, choć ona jest szczególnie potrzebna, zwłaszcza w wypadku osób, które nie mogą liczyć na wsparcie bliskich. W latach 2015-I półrocze 2018 w skontrolowanych OPS z pomocy psychologicznej skorzystało łącznie tylko 148, spośród 4702 podopiecznych, którzy mieli problemy po opuszczeniu zakładów karnych (nieco ponad 3 proc..) Z poradnictwa rodzinnego skorzystało 111 osób (2,3 proc.), z pomocy prawnej tylko 52 osoby (1,1 proc.).

Elementem, który może zapobiec powrotowi na drogę przestępczą, jest praca. Tu problemy leżą też po stronie byłych osadzonych (brak kwalifikacji, doświadczenia, chęci podjęcia pracy, uzależnienia). Przedsiębiorcy z kolei tłumaczą się obawą o mienie przedsiębiorstwa, o niesolidność pracownika i bezpieczeństwo innych pracowników. Jednak odsetek byłych osadzonych, którzy korzystając z pomocy OPS podjęli zatrudnienie, systematycznie wzrasta.

Okazjonalnie OPS starały się skontaktować podopiecznych z potencjalnymi pracodawcami. Zdaniem NIK powinno to być rutyną dla wszystkich jednostek świadczących pomoc byłym osadzonym. Izba uważa, że należy też skupić się na ich aktywizacji zawodowej i na powiązaniu udzielania pomocy finansowej z podjęciem przez te osoby szkolenia zawodowego, terapii, szukania pracy, np. poprzez motywujące kontrakty socjalne.

Działania ośrodków względem byłych osadzonych powinny mieć charakter wspierający i aktywizujący. Pomoc powinna być organizowana w taki sposób, aby zapewnić możliwie jak najszersze uczestnictwo osoby potrzebującej wsparcia. Przez aktywne uczestnictwo osoby te czują się bardziej potrzebne, zaznaczają swoją tożsamość i podmiotowość, zdobywają poczucie własnej wartości oraz czują, że mają wpływ na własne życie.

Gminy nie diagnozują sytuacji osób opuszczających ośrodki penitencjarne, OPS właściwie nie współpracują tu z zakładami karnymi lub współpracują tylko na poziomie zasięgania informacji potrzebnych do naliczania świadczeń finansowych. Tymczasem obowiązek takiej współpracy leży po obydwu stronach. Współpraca z kuratorami jest również na poziomie śladowym i okazjonalnym. Nie ma jakiejkolwiek współpracy w zakresie planowania długofalowej pomocy dla byłych osadzonych.

Poza wywiadami środowiskowymi OPS nie analizują skuteczności udzielanej pomocy. Podopieczni kończą współpracę z OPS z różnych przyczyn: 38,7 proc. podjęło pracę (stałą bądź dorywczą), ale też część powróciła na drogę przestępczą i ponowne została pozbawiona wolności. Wskutek braku analizy skuteczności proponowanych działań pracownicy OPS nie znali aktualnej sytuacji wszystkich byłych podopiecznych.

Ludzie ci najbardziej potrzebują normalnej (nie „urzędniczej”) rozmowy o tym, jak mogą zaplanować sobie przyszłość i jakie działania mogą podjąć, by ich przyszłość wyglądała inaczej. Wywiad przeprowadzany przez pracownika OPS nie ma charakteru takiej rozmowy, nie pada propozycja pomocy psychologicznej, wzmacnia się w nich natomiast poczucie winy za „wyłudzanie” pieniędzy z instytucji, która pomaga „naprawdę” potrzebującym: niepełnosprawnym, rodzinom wielodzietnym, mającym problemy wychowawcze.

OPS sporadycznie otrzymują informacje o potrzebach osób mających wyjść na wolność. Jednostki penitencjarne informowały OPS o potrzebach 3579 osób w 2015 (4,2 proc. ogółu zwolnionych), w 2018 r. w sprawie 1958 osób (2,5 proc. zwolnionych). Powiadomienia takie zakłady karne mogą wystosować za zgodą osadzonego. Zdecydowana większość z nich jednak odmawia.

Zakłady karne rzadko przekazują osadzonym informacje o możliwościach uzyskania wsparcia, a OPS zasięgają z zakładach karnych informacji wyłącznie nt. daty ponownego osadzenia byłego podopiecznego i przewidywanego czasu tego osadzenia. Tylko 15,3 proc. byłych osadzonych pozytywnie ocenia przydatność więziennych programów resocjalizacyjnych do życia na wolności, zaś OPS nie wykazują zainteresowania tymi programami.

Współpraca między zakładami karnymi a pomocą społeczną (OPS, MOPR), mimo że zawarowana porozumieniem z 2000 r., a następnie - od 2015 r. - listem intencyjnym rzadko przybiera formę ścisłą i regularną. Współpraca ze służbą kuratorską nie istnieje, a sporadyczne kontakty dotyczą głównie ustalenia uprawnień do świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej. Zdaniem NIK współpraca taka dałaby pełen obraz sytuacji osoby, która opuściła zakład karny, i w konsekwencji zwiększyłaby skuteczność oferowanego wsparcia.

Współpraca OPS z organizacjami pozarządowymi ogranicza się głównie do wydawania skierowań po uzyskanie posiłków i, gdy zachodzi taka potrzeba, do schronisk dla bezdomnych.

Obowiązujące przepisy nakładają na różne, niezależne od siebie instytucje obowiązek udzielania pomocy byłym więźniom mającym problemy adaptacyjne po zwolnieniu z jednostek penitencjarnych. Jedną z takich instytucji są OPS, które jednak nie mają rozwiązań umożliwiających im współdziałanie i pełną wymianę informacji z innymi instytucjami i organizacjami zajmującymi się tą problematyką. Taka sytuacja sprawia, że pomoc dla byłych więźniów jest rozproszona i nie stanowi spójnej całości.

Inf. prasowa, fot. Waldemar Roszczuk

W Lubuskiem trwa policyjna obława za 26-latkiem podejrzewanym o zabójstwo kobiety

Policjanci wszystkich komend z województwa lubuskiego poszukują 26-letniego mężczyzną podejrzewanego o zabójstwo swojej rówieśniczki przy ul. Owczej w Gorzowie Wlkp. Obecnie na miejscu pracują policyjni eksperci wraz z przedstawicielami Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. Trwa policyjna...

Kierowca z Białorusi prowadząc ciężarówkę, zahaczył pojazdem o przydrożne drzewa. Gubiąc ładunek próbował jechać dalej

49-letni kierowca z Białorusi prowadząc pojazd ciężarowy uderzył ciężarówką w przydrożne drzewo. Pomimo wypadającego ładunku z naczepy, usiłował jechać dalej. Po przejechaniu dwustu metrów uderzył pojazdem w kolejne drzewo. Kiedy kierowca z obrażeniami głowy i...

Nowy projekt: door-to-door i likwidacja barier architektonicznych

Transport typu „door-to-door” dla osób o ograniczonej mobilności oraz dostosowania architektoniczne w budynkach wielorodzinnych to główne cele działań, które będzie realizował Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Z udogodnień skorzystają jednostki samorządu terytorialnego, w tym gminy o profilu...

Policyjny pościg w centrum Zielonej Góry. W bagażniku, policjanci ujawnili maczetę, kominiarkę i łom

W wyniku pościgu podjętego przez zielonogórskich policjantów za uciekającym fordem mondeo, funkcjonariusze zatrzymali dwie osoby. Ujawnili przy tym podejrzaną zawartość bagażnika - maczetę, kominiarkę i łom. Do zdarzenia doszło 3 września...

Żółte naklejki. Oznaczenia przejazdów kolejowych

Żółta naklejka z numerem identyfikacyjny przejazdu oraz numery alarmowe mają pomóc podczas zdarzenia, np. wypadku na przejeździe kolejowym lub w jego okolicy. Dzwoniąc pod numer alarmowy 112 wystarczy powiadomić dyżurnego jakiego...

Niedostateczne zarządzanie bezpieczeństwem informacji w jednostkach samorządu terytorialnego

Dane gromadzone i przetwarzane w bazach i systemach komputerowych urzędów miast i gmin, a także w starostwach są słabo chronione. Niestety urzędnicy nie przywiązują dostatecznej wagi do tego aby zapewnić...

Wady postawy u dzieci. Ważne, by nie dopuść do ich pojawienia się

Postawa ciała naszych dzieci kształtowana jest głównie w domu i szkole. Dlatego troska o zdrowy kręgosłup powinna się zaczynać już w okresie wczesnego dzieciństwa. Niestety obecnie nie jest to takie...

Kultura i sztuka

Podsumowanie festiwalu Pol`And`Rock Festival 2019

W Lubuskim Urzędzie Wojewódzkim podsumowano działania służb odpowiedzialnych za zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom tegorocznego festiwalu Pol'And'Rock w Kostrzynie nad Odrą.Na wstępie wicewojewoda Wojciech Perczak podkreślił, że wspólne działania służb wojewody oraz...

Biznes i finanse

ZUS udostępnił nową wersję programu Płatnik

Z najnowszej wersji programu Płatnik, użytkownicy mogą korzystać już od soboty, 26 stycznia. Program został uaktualniony w związku z projektem e-akta i małą działalnością gospodarczą. Program Płatnik w najnowszej wersji umożliwia...

Styl życia

Porozumienie w sprawie projektu ODRA VELO - ODER VELO

W Zielonej Górze podczas Forum Regionów Partnerskich "Rowerem po regionach" uroczyście podpisano porozumienie partnerskie dotyczące projektu "ODRA VELO - ODER VELO". Chodzi o stworzenie koncepcji realizacji przyszłych inwestycji w zakresie...

Kronika wypadków

Ratownicy przez wąski świetlik dotarli do desperata ratując mu życie

Policjanci ze Świebodzina przy wykorzystaniu strażackiego wysięgnika weszli do budynku przez świetlik na poddaszu, by uratować zdesperowanego mężczyznę. Mężczyzna przebywał w zastawionym, ciemnym pomieszczeniu. Był uzbrojony w nóż, którym chciał...

Z kraju i ze świata

Przypadek wścieklizny ujawniony w Poznaniu

Centrum Zarządzania Kryzysowego Miasta Poznania poinformowało, że na terenie parku Wilsona znaleziono martwego nietoperza, który wcześniej pokąsał przechodnia. Po dokonaniu badań okazało się, że zwierzę chorowało na wściekliznę. Mieszkańcom zaleca...

Please publish modules in offcanvas position.